جلسه دفاعیه دانشجو مژگان کرمی بوژانی رشته تحصیلی علوم قرآنی گرایش اعجاز در مقطع کارشناسی ارشد با عنوان: جایگاه معادباوری در تربیت دینی همگام با نزول با راهنمایی جناب آقای دکتر مجید چهری و داوری سرکارخانم دکتر زهره نریمانی در دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه برگزار گردید.

در بخشی از این پایان نامه می خوانیم:

این پژوهش به تحلیل جایگاه و کارکرد تربیتی «معادباوری» در قرآن با رویکردی نوآورانه به نام «تنزیلی» (سیر نزول تدریجی آیات) می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که قرآن در سوره‌های مکی با تصویرسازی حسی و استدلال عقلی، ابتدا اصل معاد را اثبات می‌کند و در سوره‌های مدنی، این باور را به پشتوانه‌ای برای قانون‌گذاری، عدالت اجتماعی و مسئولیت‌پذیری جمعی تبدیل می‌سازد. در مجموع، معادباوری از یک آموزه انتزاعی به نیرویی محرک برای خودکنترلی، کاهش اضطراب مرگ و تحکیم اخلاق فردی و اجتماعی بدل می‌شود.

این پایان نامه با هدف بررسی جایگاه و کارکرد تربیتی «معادباوری» در فرآیند تربیت دینی، با تأکید ویژه بر سیر نزول تدریجی سوره های قرآن تدوین شده است. رویکرد اصلی پژوهش، تنزیلی است؛ یعنی مطالعه چگونگی طرح تدریجی آموزه معاد متناسب با شرایط و ظرفیت مخاطبان در طول ۲۳ سال نزول وحی.

یافته های کلیدی نشان میدهد قرآن در سوره های مکی (نزول اولیه) با بهره گیری از تصویرسازیهای حسی (زلزله، فروپاشی کوه‌ها)، استدلالهای عقلی (خلقت نخستین، احیای زمین مرده) و تمثیلهای طبیعی، ابتدا به اثبات اصل معاد و پاسخ به شبهات منکران (مانند زنده شدن استخوان‌های پوسیده) می‌پردازد. هدف در این مرحله، بیدارسازی وجدان، ایجاد خوف و رجاء و زمینه‌سازی برای پذیرش تدریجی این باورِ بنیادین است.

در مقابل، در سوره های مدنی که جامعه اسلامی شکل گرفته و تثبیت شده است، معادباوری از یک اصل اعتقادی فراتر رفته و به پشتوانه ای برای قانونگذاری، عدالت اجتماعی، رعایت حقوق دیگران (به‌ویژه زنان و یتیمان) و مسئولیت پذیری جمعی تبدیل میشود. در این مرحله، معاد به عنوان ضامن اجرای احکام و نظم اجتماعی عمل میکند.

کارکردهای چندگانه معادباوری در سه سطح تحلیل شده است:

1. تربیتی: تقویت خودکنترلی، خودمحاسبه‌گری، تقوا و تهذیب نفس.

2. روان‌شناختی: کاهش اضطراب مرگ، معنابخشی به زندگی، ایجاد امید و آرامش روانی.

3. اجتماعی: عدالت‌خواهی، همدلی، ایثار، امانتداری و پرهیز از ظلم، غیبت و خشونت.

نتیجه نهایی پژوهش تأکید میکند که رویکرد تنزیلی قرآن در طرح معاد، یک راهبرد هوشمندانه و حکیمانه است که این باور را از سطح یک آموزه انتزاعی به نیرویی محرک و تحول‌آفرین در زندگی فردی و اجتماعی تبدیل می‌سازد. این الگوی تربیتیِ تدریجی و زمینه‌محور، میتواند برای نظامهای تعلیم و تربیت دینی، مربیان و والدین در آموزش مفاهیم بنیادین دینی و مواجهه با چالشهای عصر حاضر (مانند مادی‌گرایی و پوچ‌گرایی) بسیار الهام بخش و عملی باشد.

مهمترین سرفصل های این پایان این پایان نامه عبارتند از

فصل اول: کلیات و مفاهیم

فصل دوم: جایگاه معاد در باورهای دینی (همگام با نزول قرآن)

فصل سوم: نقش و تاثیر باور به معاد در تربیت دینی

فصل چهارم: تحلیل رویکرد تنزیلی در به‌کارگیری مؤلفه معادباوری

این پایان نامه در نهایت با کسب درجه خوب در این دانشکده پذیرفته شد.