جلسه دفاعیه دانشجو سمیه خاکی پور رشته تحصیلی علوم قرآنی گرایش اعجاز در مقطع کارشناسی ارشد با عنوان "بررسی اعجاز تشریعی در سوره یونس" با راهنمایی جناب آقای دکتر صمد اسمی قیه باشی و داوری جناب آقای دکتر مجید چهری به صورت مجازی در دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه برگزار گردید.

در بخشی از این پایان نامه می خوانیم:

قرآن کریم به عنوان بزرگ‌ترین معجزه جاویدان پیامبر اکرم (ص)، کتاب هدایت و روشن‌گری است که در همه زمان‌ها راهنمای بشریت بوده است. در میان سوره‌های قرآن، سوره مبارکه «یونس» جایگاه ویژه‌ای در بیان اصول بنیادین دین و دفاع از حقیقت وحی دارد. این سوره با تکیه بر موضوعات مهمی چون خالقیت، نبوت و معاد، ساختاری روشن برای اثبات حقانیت دین اسلام ارائه می دهد.

این پژوهش شامل چهار فصل می باشد که عبارتند از: فصل کلیات به تبیین مفاهیم و چارچوب نظری تحقیق اختصاص دارد. در این فصل، نخست مسئله اصلی پژوهش یعنی بررسی اعجاز تشریعی در سوره یونس در چارچوب آیه تحدی (آیه ۳۸) و ضرورت پاسخگویی به شبهات معاصر تبیین می‌شود. سپس اهداف، سوالات، فرضیه‌ها و پیشینه پژوهش ارائه می‌گردد. در ادامه، مفاهیم کلیدی همچون «اعجاز»، «تشریع» و «اعجاز تشریعی» (در قالب سه حوزه معارف، احکام و اخلاقیات) به صورت دقیق مفهوم‌شناسی شده و ویژگی‌های آن تبیین می‌شود. در نهایت، با نگاهی اجمالی به سیمای سوره مبارکه یونس، زمینه‌های لازم برای ورود به سه فصل بعدی (خالقیت، معاد و نبوت) فراهم می‌آید.

در فصل دوم این پژوهش با عنوان «چگونگی تشریع خالقیت خداوند در سوره یونس (ع)»، در دو بخش اصلی به تحلیل جایگاه توحید افعالی و ربوبیت الهی در ساختار هدایتی سوره می‌پردازد؛ بخش نخست مؤلفه‌ها و جلوه‌های خالقیت را در گستره نظام تکوین مورد واکاوی قرار داده و به مباحثی چون آفرینش آسمان‌ها و زمین، تدبیر کیهانی و ربوبیت حاکم بر جهان، نظم ریاضی و پدیدارشناختی آیات آفاقی، تداوم حیات زیستی، و ابعاد انفسی خلقت انسان (شامل مراحل حیات، ساختار وجودی و سازوکار ادراک حسی) اختصاص یافته است. بخش دوم نیز شیوه‌ها و ابزارهای بیانی قرآن در تثبیت این آموزه بنیادین را تبیین کرده و چگونگی پیوند میان برهان‌های عقلی و تحدی بر محور عجز شرکا در آفرینش را در کنار تصویرسازی‌های روایی، صحنه‌پردازی‌های حسی و بازنمایی اقتدار الهی نشان می‌دهد؛ رویکردی منسجم که در نهایت با جمع‌بندی فصل، خاستگاه تکوینی خالقیت را به‌عنوان شالوده معارف تشریعی سوره تثبیت می‌نماید.

 در فصل سوم این پژوهش با عنوان «بررسی اعجاز تشریعی درباره معاد و چگونگی اثبات آن در سوره یونس»، در دو بخش اصلی به واکاوی ابعاد معادباوری و سازوکارهای اثبات آن می‌پردازد؛ بخش نخست به تبیین ساختار براهین عقلی و تکوینی رستاخیز اختصاص دارد و مباحثی چون برهان «بدء الخلق و اعاده» (استناد به آغاز آفرینش برای اثبات بازگشت دوباره)، برهان حکمت و ربوبیت، برهان عدالت الهی در تفکیک سرانجام صالحان و مجرمان، و برهان حقانیت وعده الهی در برابر ظن و گمان را مورد تحلیل قرار می‌دهد. بخش دوم نیز شیوه‌ها و ابزارهای بیانی سوره در بازنمایی این رخداد عظیم را بررسی کرده و شامل سوگندهای مؤکد بر حتمیت وقوع حشر، حسی‌سازی احوال رستاخیز و تجسم باطنی اعمال، تصویرسازی درماندگی شرکا و انقطاع اسباب دنیوی، و تمثیل‌نگاری زوال حیات دنیا در برابر جاودانگی آخرت است که در نهایت با جمع‌بندی مباحث، پیوند میان معاد و نظام هدایتی سوره را تبیین می‌نماید. 

در فصل چهارم این پژوهش با عنوان «بررسی اعجاز تشریعی قرآن درباره نبوت و چگونگی اثبات آن در سوره یونس»، در دو بخش اصلی به واکاوی ابعاد رسالت و اثبات حقانیت نبوی می‌پردازد؛ بخش نخست به روش‌های اثبات حقانیت رسالت در سوره اختصاص دارد و مباحثی چون استدلال به صداقت و سیره پیشین پیامبر (ص) بر پایه آیه «فقد لبثت فیکم عمرا من قبله»، استقلال وحیانی و نفی دخل و تصرف شخصی در شریعت، و چالش تحدی و عجز مخالفان در آوردن سوره‌ای مانند آن را بررسی می‌کند. بخش دوم نیز به بازخوانی تاریخی انبیای پیشین و الگوی مقاومت رسالی پرداخته و سنت الهی در پیروزی پیامبران و نجات مؤمنان را در کنار رویارویی جریان حق نبوی با نظام‌های طاغوتی تبیین می‌کند که در نهایت با جمع‌بندی مباحث، سیمای جامع نبوت و رسالت را در این سوره به تصویر می‌کشد.

بنابراین نتیجه می گیریم در سوره مبارکه یونس با هندسه‌ای منسجم، عقلانی و چندبعدی، اصول بنیادین اعتقادی یعنی خالقیت مدبرانه، معاد هدفمند و نبوت حقه را در پیوندی ناگسستنی با نظام هدایت بشری به تصویر کشیده است. این سوره با بهره‌گیری هم زمان از استدلال‌های برهانی (مانند آغاز و اعاده آفرینش) و تصویرسازی‌های ملموس و حسی، خالقیت خداوند را در نظم آفاقی و انفسی تثبیت کرده، حقیقت معاد و دادگاه اخروی را با براهین حکمت و عدالت اثبات نموده و حقانیت رسالت پیامبر (ص) را از رهگذر سیره پیشین، استقلال وحی و سنت‌های تاریخی انبیای الهی به کرسی نشانده است. برآیند این مهندسی دقیق معارفی نشان می‌دهد که اعجاز تشریعی سوره یونس، صرفاً به بلاغت لفظی محدود نمی‌شود، بلکه در هم‌افزایی عمیق میان معارف، احکام و اخلاق، و پاسخگویی کارآمد به نیازهای فکری و هدایتی انسان تجلی یافته است؛ ساختاری جاودانه و بی‌نظیر که عقل بشری در ارائه نمونه‌ای همانند آن کاملاً ناتوان است.

مهمترین سرفصل های این پایان نامه عبارتند از:

فصل اول:  کلیات و مفاهیم

فصل دوم:   چگونگی تشریع خالقیت خداوند در سوره یونس (ع)

فصل سوم:    بررسی اعجاز تشریعی درباره معاد و چگونگی اثبات آن در سوره یونس

فصل چهارم:  بررسی اعجاز تشریعی درباره نبوت و چگونگی اثبات آن در سوره یونس