جلسه دفاعیه دانشجو عاطفه قربی  رشته تحصیلی علوم قرآنی گرایش اعجاز در مقطع کارشناسی ارشد  با عنوان بررسی تفاوت مفهومی افعال «نجو» و «نقذ» و کاربست آن در قرآن کریم  با راهنمایی دکتر مسعود اقبالی و داوری دکتر مجید چهری در دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه برگزار گردید.

 

در بخشی از این پایان نامه می خوانیم:

در دنیای امروز که علوم انسانی با سرعت چشمگیری پیشرفت می‌کند، مطالعات قرآنی نیز از ابزارهای نوین زبان‌شناسی بهره می‌برند تا لایه‌های پنهان معانی الهی را آشکار سازند. یکی از پژوهش‌های در این حوزه،  پایان‌نامه کارشناسی ارشد با عنوان «بررسی تفاوت مفهومی افعال «نجو» و «نقذ» و کاربست آن در قرآن کریم» است. این کار با رویکرد معناشناسی هم‌زمانی، جایگاه مفهوم «نجات» را در نظام دلالی قرآن تبیین کرده و نقش آن را در هدایت بشر به سوی سعادت و ایمان برجسته می‌سازد.

قرآن کریم به عنوان کتاب هدایت، پر از مفاهیم امیدبخش است که «نجات» یکی از محوری‌ترین آن‌هاست. این مفهوم، آرزوی مشترک انسان‌ها برای رهایی از عذاب اخروی و مشکلات دنیوی را بازتاب می‌دهد. پژوهشگر در بیان مسئله تأکید می‌کند که فهم دقیق «نجات» نیازمند بررسی روابط زبانی و مفهومی واژگان مرتبط است. با اشاره به پیشرفت‌های معناشناسی (از جمله کارهای توشیهیکو ایزوتسو)، نشان داده می‌شود که قرآن دارای یک «جهان‌بینی معنایی» منسجم است؛ جهانی که واژه‌ها در شبکه‌ای از روابط همنشینی (کلماتی که کنار هم ظاهر می‌شوند) و جانشینی (کلماتی که می‌توانند جایگزین شوند) معنا می‌یابند.

این مطالعه با روش کتابخانه‌ای و رویکرد معناشناختی هم‌زمانی انجام شده است. واژه «نجات» در ۸۴ مورد (فعلی و اسمی) از قرآن استخراج و با تحلیل بافت سیاقی، روابط همنشینی و جانشینی بررسی شده است.

پایان‌نامه از ساختار منظمی برخوردار است که شامل مقدمه، سه فصل اصلی، جمع‌بندی، پیشنهادها و فهرست منابع می‌شود: فصل نخست به مبانی و مفاهیم پایه‌ای اختصاص یافته و شامل بیان مسئله پژوهش، ضرورت انجام آن، پرسش‌های اصلی و فرعی، فرضیه‌های محوری، اهداف کلی و جزئی، مرور پیشینه مطالعات مرتبط و همچنین چارچوب نظری معناشناسی است. در این بخش، مفاهیم کلیدی مانند بافت (سیاق)، روابط هم‌نشینی و جانشینی، مؤلفه‌های معنایی و تاریخچه مختصری از علم معناشناسی (با تأکید بر دستاوردهای اندیشمندانی چون ایزوتسو در تحلیل نظام معنایی قرآن) تشریح می‌گردد تا پایه‌ای محکم برای تحلیل‌های بعدی فراهم آید.

فصل دوم به کاوش عمیق در ریشه و کاربرد فعل «نجو » از ریشه (ن-ج-و) می‌پردازد. ابتدا معنای لغوی و اصطلاحی آن بررسی شده، سپس مشتقات پرکاربرد قرآنی مانند «نجَّینا» (۱۶ مورد) و «أنجینا» (۱۳ مورد) تحلیل می‌شوند. روابط هم‌نشینی برجسته (همراهی با واژگانی چون ایمان، رحمت الهی، عذاب، غرق و نعمت) و وجوه دلالی متنوع (رهایی از مجازات الهی، حفظ از نابودی دنیوی و اخروی، مکان امن و مرتفع، رازگویی پنهانی و تأکید بر توحید) به تفصیل واکاوی شده‌اند.

فصل سوم بر فعل «نقذ» (از ریشه ن-ق-ذ) متمرکز است. معنای ریشه‌ای و کاربرد اصطلاحی آن (رهایی فعال و فوری از هلاکت) تشریح می‌شود. تفاوت‌های بنیادین مفهومی با «نجو» برجسته گردیده؛ به ویژه آنکه «نقذ» بیشتر بر نجات سریع از بحران‌های شدید (مانند غرق و آتش) و نمایش قدرت نجات‌بخش الهی تأکید دارد. روابط هم‌نشینی با عناصری چون «غرق» و «نار» نیز مورد توجه قرار گرفته تا تمایزهای دلالی این دو فعل در نظام معنایی قرآن روشن شود.

این ساختار منظم، امکان حرکت گام ‌به‌گام از مبانی نظری به تحلیل‌های کاربردی و مقایسه‌ای را فراهم آورده و به درک دقیق‌تر نقش مفهوم «نجات» در هدایت انسان به سوی ایمان، عدالت و رهایی پایدار کمک شایانی می‌کند.

یافته‌ها و نتایج کلیدی تحلیل‌ها نشان می‌دهد: «نجو» مفهومی گسترده‌تر، پایدارتر و اغلب نعمت‌محور دارد؛ بیشتر به نجات اخروی، سعادت پایدار و رهایی توأم با ایمان اشاره می‌کند.

«نقذ» بر رهایی فعال و فوری از بحران شدید (به‌ویژه هلاکت دنیوی) تمرکز دارد و قدرت الهی در نجات‌بخشی را برجسته‌تر نشان می‌دهد.

پرکاربردترین همنشین‌ها («الذین آمنوا»، «أهل»، «القوم الظالمین») پیوند عمیق نجات با ایمان، عدالت و مقابله با ظلم را آشکار می‌سازد. نجات دنیوی الزاماً به نجات اخروی منتهی نمی‌شود و برخلاف «فلاح» (رستگاری پایدار)، امکان بازگشت به گمراهی پس از نجات وجود دارد.

واژگان نزدیک به هسته معنایی شامل «کشف» و «إنقاذ»، و مفاهیم مرتبط مانند «فوز»، «نصر»، «رحمة» و «سعادة» هستند. این تحقیق با استخراج مؤلفه‌های معنایی و روابط واژگانی، نقش محوری «نجات» را در هدایت انسان به سوی توحید، عدالت و سعادت پایدار در قرآن کریم تبیین کرده است.

 

مهمترین سرفصل های این پایان نامه عبارتند از:

 

فصل اول: کلیات و مفاهیم نظری تحقیق؛

فصل دوم: بررسی معنایی فعل «نجو» و کاربست آن در قرآن کریم؛

فصل سوم: بررسی معنایی فعل «نقذ» و کاربست آن در قرآن کریم؛

 

این پایان نامه در نهایت با کسب درجه عالی در این دانشکده پذیرفته شد.